Suriyelilerin Ülkelerine Dönme Olasılığı
Suriyelilerin Ülkelerine Dönme Olasılığı başlıklı konumuzda, 12 yıldır devam Suriye iç savaşının bir neticesi olarak, Türkiye’ye yönelik kitlesel bir akın halinde devam eden mülteci hareketliliğini ve 12 yıllık bu misafirliğin daha ne kadar süreceğini tüm olasılıklarıyla inceleyeceğiz.
Türkiye’de Suriyeli mülteci sorunu, 12 yıllık Suriye iç savaşından günümüze devam eden bir konudur. Suriye’deki iç savaşın başlamasıyla birlikte Türkiye, milyonlarca Suriyeli mülteciye ev sahipliği yapmıştır.
Bu durum hem Türkiye’nin hem de mültecilerin yaşamlarını etkileyen hayati bir konudur. Türkiye, insani yardım ve uluslararası işbirliği çerçevesinde Suriyeli mültecilere destek sağlamış, kamplar kurmuş ve sağlık, eğitim gibi temel ihtiyaçlarını karşılamaya çalışmıştır. Ancak zamanla mülteci nüfusundaki anormal artmış, ekonomik zorluklar ve istihdam sorunları ortaya çıkarmıştır. Bununla birlikte, mültecilerin uzun vadeli entegrasyonu ve vatandaşlık statüsü gibi konularda tartışmalar da mevcuttur.
Türkiye’nin mülteci politikaları, uluslararası toplum tarafından hem takdir edilen hem de eleştirilen yönler içermektedir. Bazı kesimler, Türkiye’nin insani bir yaklaşım sergilediğini ve mültecilere kapılarını açtığını vurgularken, diğerleri ekonomik ve sosyal zorlukların arttığını ve daha fazla uluslararası destek gerektiğini savunmaktadır. Suriyeli mülteci sorunu, Türkiye’nin iç siyasetini, ekonomisini ve toplumsal dinamiklerini etkileyen derinlemesine bir konudur. Bu konuda gelecekte atılacak adımların hem Türkiye’nin iç dengesi hem de uluslararası ilişkiler açısından büyük önem taşıdığını söyleyebiliriz.
Göç İdaresi Başkanlığı’nın 13 Temmuz 2023 tarihinde yayınladığı son verilere göre 3 milyon 329 bin 516 kayıt altına alınmış geçici koruma statüsündeki Suriyeli mülteci ülke sınırları içerisinde bulunmaktadır. 2023 yılının başından bu güne kadar 8 aylık bir dönem içerisinde kayıtlı Suriyeli sayısı 184 bin 260 kişi azalmıştır. Suriyelilerin katıldığı bir araştırmaya göre; 2017’de Suriyelilerin %17’si ülkelerine hiç geri dönmeyi düşünmüyor. Bu sayı 2019’da %52 ve 2022 yılında %78’dir. 2017’de Suriyelilerin %16’sı savaş biter ve güvenli bir yönetim oluşursa ülkelerine dönmek istiyor. 2019 yılında %30’u ve 2022 yılında %60’ı gerekli şartlar oluşursa ülkelerine kalıcı olarak dönmek istediklerini ifade ediyor.
Suriyeliler Türkiye’ye Göç Etmek Zorunda Bırakılıyor
Yerel kaynaklardan edindiğimiz bilgilere göre, İran ve Suriye yönetiminin ortak mutabık olarak çıkardığı kanun çerçevesinde iç savaşın başlamasından bu yana ülkelerine dönmeyen tüm Suriyelilerin evlerine el konuldu. İran ve Rusya bölgede krizi körükleyen ve iç savaşın devam etmesini isteyen önemli aktörler. Rusya Halep ve Şam’da açtıkları merkezlerle, aylık 2.500 ila 3.000 dolar arasında değişen meblağlarla paralı asker alımlarını sürdürüyor.
Bir çok kişi maddi imkansızlıklar nedeniyle paralı asker olmaya mecbur bırakılıyor. Resmi olmayan rakamlara göre ülkemize 5 milyonun üzerinde bir Suriyeli göçü olduğu tahmin ediliyor. Özellikle Rusya’nın bölgede tarım arazilerini bombalaması, ticaret için gerekli tedarik yollarının kapatılması, halkın yaşamını devam ettiremez hale getirilmesi ile evlerini terk ederek Türkiye’ye göç etmesi için yapılmış koordineli operasyonlar olarak dikkat çekmektedir.
Suriyelilerin Uluslararası Hukuka Göre Ülkelerine Gönderilmeleri
Birleşmiş Milletlerin yayınladığı son Suriye raporuna göre ülkede bazı alanlarda güvenlik durumunun değişkenlik gösterdiği, Sosyo-ekonomik koşulların giderek kötüleştiğini ifade ediliyor. 2022 yılı itibariyle Suriye’nin ülke genelinde 500.000’in üzerinde tutuklu Suriye vatandaşı bulunuyor.
Bunların yaklaşık 6 bin kadarı çocuklardan oluşuyor. Bu durum ülkelerine dönmek isteyen Suriyeliler nezdinde de büyük bir korku ortamı yaratıyor. Bazı uzmanlar, Suriyelilerle ilgili zorla sınır dışı etme kararı almak için, benzer güvenilirlikte uluslararası raporlarca Suriye’deki durumun tamamen değişip ülkenin güvenli hale geldiğinin kesinleşmiş olması gerektiğini ifade ediyor. Ancak mevcut birleşmiş milletler raporuna dayanarak süreci ele aldığımızda, bu koşullar altında Suriyelilerin zorla gönderilemeyeceği ifade ediliyor.
Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi içtihatları ve Türk iç hukuku baz alındığında şuan ki mevcut durumda bir “geri gönderme yasağından söz edebiliriz. Zira bu yasak uyarınca hiç kimse can güvenliği riski altında olduğu yere gönderilmeye zorlanamaz. Hukukçuların mutabık oldukları temel esasların, söz konusu yasağın koruduğu hakların hukukta mutlak kabul edilen haklar olduğu vurgulanıyor. Şayet zorla bir geri gönderme durumu oluşursa bu kararın hukuksuz olacağı ve toplu halde değil, her kişi için tek tek verilmek zorunda olduğu hukukçular tarafından ifade edilmektedir.
Suriye’nin Güvenli Bölgelerine Yapılan Konut Projeleri ve Türkiye’nin Tersine Göç Stratejisi
Türkiye katar işbirliği ile Suriye’nin kuzeyindeki güvenli bölgelerden biri olan Cerablus’ta Türkiye’de yaşayan Suriyelilerin ülkelerine gönüllü olarak göç edip hayat kurmaları için 28.680 konutun temelleri atılmaya başlandı. Yaklaşık 2 yıl içerisinde Suriyelilere bu konutların teslim edilmesi öngörülüyor. Projenin uygulandığı alan içerisinde gönüllü olarak geri gönderilmesi planlanan 1 milyonun üzerinde Suriyelinin bu evlerde barınması planlanıyor.
